10. sınıf Biyoloji 1. dönem 1. yazılıya hazırlık soruları ve cevap anahtarı (2026-2027)

Kapsam

Kapsam ODSGM 2026-2027 1. dönem konu-soru dağılım tablosundaki 1. yazılı senaryolarından çıkarıldı. Örnek sorular ve PDF dosyaları aynı sabit soru setinden üretildi.

• BİY.10.1.1. Canlıların yaşamına devam edebilmesi için enerjinin gerekliliğini sorgulayabilme · ATP’nin Yapısı ve Enerji Aktarımındaki Rolü
• BİY.10.1.3. Fotosentezde kullanılan ve üretilen maddelerle ilgili deney yapabilme · Fotosentez
• BİY.10.1.5. Canlılarda sindirim çeşitlerini ve yapılarını sınıflandırabilme · Hücre İçi ve Hücre Dışı Sindirim, Canlılarda Sindirim Yapıları

Kaynak: ODSGM 2026-2027 1. dönem konu-soru dağılım tablosu: Biyoloji

Örnek sorular

1. 1. soru · Hücre Solunumu ve Enerji Elde Etme Yolları

   Hücrelerde enerji gerektiren yaşamsal faaliyetlerin gerçekleştirilebilmesi için ATP molekülünün yapısındaki yüksek enerjili fosfat bağlarının koparılması gerekir. ATP molekülünden bir fosfat grubunun koparak ADP ve inorganik fosfat oluşması olayına ne ad verilir?

   1. AFosforilasyon
   2. BDefosforilasyon
   3. CGlikoliz
   4. DKrebs Döngüsü
   5. EOksidatif Fosforilasyon
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B · ATP'den bir fosfat grubunun koparılarak enerjinin açığa çıkarılması işlemine defosforilasyon denir. Fosforilasyon ise ADP'ye fosfat eklenerek ATP sentezlenmesi olayıdır.

   Hücresel enerji metabolizması terimlerini tanımlama · Hatırlama · Çok kolay

2. 2. soru · Hücre Solunumu ve Enerji Elde Etme Yolları

   Hücrede enerji transferi sırasında gerçekleşen ATP sentezi, canlıların hayatta kalması için temel bir gereksinimdir. ADP molekülüne bir inorganik fosfat grubunun eklenmesiyle ATP sentezlenmesi olayına ne ad verilir?

   1. AHidroliz
   2. BHidrasyon
   3. CDehidrasyon
   4. DFosforilasyon
   5. EDefosforilasyon
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D · ADP (Adenozin Difosfat) molekülüne bir inorganik fosfat (Pi) grubunun bağlanmasıyla ATP (Adenozin Trifosfat) sentezlenmesi olayına fosforilasyon adı verilir. Bu işlem enerji gerektiren bir endergonik tepkimedir.

   Hücresel enerji dönüşüm süreçlerini tanımlama · Hatırlama · Çok kolay

3. 3. soru · Hücre Solunumu ve Enerji Elde Etme Yolları

   ATP molekülü ile ilgili olarak verilen aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

   1. AATP, hücre içinde depolanabilen bir enerji molekülüdür.
   2. BATP'nin yapısında yüksek enerjili fosfat bağları bulunur.
   3. CATP, ADP'ye ve inorganik fosfata hidroliz yoluyla parçalanır.
   4. DATP'nin yapısındaki riboz şekeri, RNA'nın yapısında da bulunur.
   5. EATP, tüm canlı hücreler tarafından sentezlenir ve tüketilir.
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A · ATP molekülü hücrede depolanmaz; anlık olarak üretilir ve ihtiyaç duyulduğunda hemen tüketilir. Depolanması, hücrenin ozmotik dengesini bozacağı ve molekülün kararsız yapısı nedeniyle mümkün değildir. Diğer şıklar ATP'nin temel özellikleri ile uyumludur.

   ATP molekülünün özelliklerini ve yapısını kavramak · Anlama · Kolay

4. 4. soru · Fotosentez Hızını Etkileyen Çevresel Faktörler

   Fotosentez hızı, çevresel faktörlerin etkisiyle değişkenlik gösterir. Buna göre, ışık şiddetinin belirli bir seviyeye kadar artırılmasının fotosentez hızı üzerindeki etkisi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

   1. AFotosentez hızı azalır
   2. BFotosentez hızı artar
   3. CFotosentez hızı değişmez
   4. DSadece solunum hızı artar
   5. ESadece klorofil miktarı artar
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B · Işık şiddeti, fotosentez hızını etkileyen temel faktörlerden biridir. Işık şiddeti arttıkça, ışığa bağımlı tepkimelerde daha fazla klorofil molekülü uyarılır ve belirli bir doygunluk noktasına kadar fotosentez hızı artış gösterir.

   Fotosentez hızı ile çevresel faktörler arasındaki ilişkiyi kavrama · Anlama · Çok kolay

5. 5. soru · Fotosentez Hızını Etkileyen Çevresel Faktörler

   Bir bitkinin bulunduğu kapalı bir ortamda, fotosentez ve solunum hızlarının dengede olduğu kompenzasyon noktası ile ilgili yapılan bir deneyde; ortamdaki ışık şiddeti kademeli olarak artırıldığında bitkinin net oksijen üretiminin önce sıfır, ardından pozitif değerlere ulaştığı ancak bir süre sonra tekrar sabit bir değere takılıp kaldığı gözlenmiştir. Bu deney verilerine dayanarak aşağıdaki yargılardan hangisine varılamaz?

   1. AKompenzasyon noktasında solunumla üretilen karbondioksit miktarı, fotosentezde tüketilen karbondioksit miktarına eşittir.
   2. BIşık şiddetinin artırılması, fotosentez hızını sürekli artırarak bitkinin kuru ağırlığının sınırsız artmasını sağlar.
   3. CNet oksijen üretiminin sabitlendiği evrede, başka bir çevresel faktör örneğin CO2 yoğunluğu veya sıcaklık sınırlayıcı konuma gelmiştir.
   4. DIşık şiddeti kompenzasyon noktasının altındayken bitki dışarıya net oksijen veremez; aksine oksijen tüketir.
   5. EFotosentez hızı solunum hızını aştığı andan itibaren bitki organik madde biriktirmeye başlar.
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B · Kompenzasyon noktasında fotosentez hızı solunum hızına eşittir ve net gaz alışverişi sıfırdır. Işık şiddeti artırıldığında fotosentez hızı artar ve organik madde birikimi (kuru ağırlık artışı) başlar. Ancak ışık şiddeti ne kadar artırılırsa artırılsın, ortamdaki CO2 konsantrasyonu, sıcaklık veya enzim miktarı gibi diğer çevresel faktörler sınırlayıcı (minimum kuralı) hale geleceğinden fotosentez hızı ve kuru ağırlık artışı sınırsız olamaz, belirli bir düzeyde doymuş hale gelerek sabit kalır. Bu nedenle B seçeneğindeki ifade yanlıştır.

   Fotosentez hızını sınırlayan çevresel faktörleri analiz etme · Analiz · Orta

6. 6. soru · Canlılarda Beslenme ve Sindirim Adaptasyonları

   Tohumla beslenen ötücü kuşların sindirim sisteminde, besinlerin depolandığı kursak, kimyasal sindirimin başladığı bezli mide (provenrikulus) ve mekanik öğütmenin yapıldığı taşlık (ventrikulus) birbirini izleyen özel adaptasyonlardır. Bu organların işleyiş sırası ve fonksiyonel koordinasyonu incelendiğinde aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

   1. AKursakta salgılanan mukus ve enzimler sayesinde selülozun hidrolizi gerçekleştirilerek glikoz monomerlerine dönüştürülür.
   2. BBezli midede üretilen hidroklorik asit ve pepsinojen benzeri salgılar besinlere karışır, ardından besinler taşlıkta yutulan taş parçacıkları yardımıyla ezilir.
   3. CTaşlık yapısı tüm kuşlarda ortak olarak etçil beslenmeye uyum sağlamak üzere kaslı değil, ince zarlı bir yapıdadır.
   4. DYutulan tohumlar doğrudan taşlığa geçerek kimyasal sindirime uğrar, ardından emilim için kursakta bekletilir.
   5. EKuşlarda sindirim kanalının sonunda dışkı ve idrarın ayrı kanallarla dışarı atıldığı iki farklı açıklık (kloak dışı) bulunur.
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B · Kuşlarda tohumlar önce kursakta yumuşatılır, bezli midede (provenrikulus) kimyasal sindirim sıvıları eklenir, ardından kaslı yapıda olan ve yutulan taşlarla mekanik öğütme yapan taşlığa (ventrikulus) geçer.

   Sindirim sistemi organlarının işlevsel koordinasyonunu analiz etme · Analiz · Orta

7. 7. soru · Canlılarda Beslenme ve Sindirim Adaptasyonları

   Beslenme şekillerine göre canlılar incelendiğinde, kendi organik besinini kendi sentezleyebilen canlılara 'ototrof' denir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi yalnızca ototrof beslenme sergileyen bir canlı örneğidir?

   1. ASaprofit mantar
   2. BSimbiyotik bakteri
   3. CYeşil bitki
   4. DHolozoik hayvan
   5. EParazit solucan
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C · Kendi organik besinini inorganik maddeleri kullanarak sentezleyen canlılara ototrof denir. Yeşil bitkiler, klorofil pigmenti sayesinde ışık enerjisini kullanarak fotosentez yaparak ototrof beslenirler. Mantarlar ve parazitler heterotroftur, simbiyotik ilişkiler ise farklı beslenme tiplerini içerebilir.

   Beslenme stratejilerini sınıflandırma ve ayırt etme · Anlama · Çok kolay

8. 8. soru · Canlılarda Beslenme ve Sindirim Adaptasyonları

   Geviş getirmeyen otçul memelilerde (at, eşek, tavşan gibi), selülozun sindirimi için gerekli olan mikroorganizmaların yoğun olarak bulunduğu yapı aşağıdakilerden hangisidir?

   1. AMide
   2. BKursak
   3. CŞirden
   4. DBörkenek
   5. EKalın bağırsak
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E · Geviş getirmeyen otçul memelilerde (at, tavşan vb.), mide tek bölmelidir. Selüloz sindirimi için gerekli olan bakteriler ve protistalar gibi mikroorganizmalar, midenin ardından gelen kalın bağırsak (veya kör bağırsak/kör bağırsak genişlemesi) bölgesinde fermente ederler. Geviş getirenlerde ise bu işlem işkembe, börkenek, şirden ve kırkbayırda gerçekleşir. Geviş getirmeyenlerde ise bu bu bölge kalın bağırsak/kör bağırsak sistemidir.

   Sindirim sistemindeki anatomik yapıların işlevsel farklarını ayırt etme · Hatırlama · Çok kolay

9. 9. soru · Canlılarda Beslenme ve Sindirim Adaptasyonları

   İnek, koyun ve keçi gibi geviş getiren memelilerde, selülozun sindirimi için mikroorganizmaların bulunduğu ve midenin dört bölmeden oluştuğu bir yapı görülür. Buna göre, geviş getiren memelilerin sindirim sistemindeki bu adaptasyonun temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

   1. ABesinlerin daha hızlı emilmesini sağlamak
   2. BBitkisel besinlerdeki selülozu parçalayabilmek
   3. CProteinlerin kimyasal sindirimini hızlandırmak
   4. DBesinlerin mideye ulaşmadan önce depolanmasını sağlamak
   5. ESadece sıvı besinlerin emilimini gerçekleştirmek
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B · Geviş getiren memeliler (ruminantlar), bitkisel besinlerde bulunan ve sindirimi zor olan selülozun parçalanması için midelerinde simbiyotik mikroorganizmalar barındırırlar. Midenin dört bölmeli yapısı ve geviş getirme davranışı, selülozu sindirmek için gerekli olan zamanı ve yüzey alanını artırarak bu mikroorganizmaların selülozu glikoza dönüştürmesini sağlar.

   Biyolojik adaptasyonların temel amacını kavrama ve açıklama · Anlama · Kolay

10. 10. soru · Işık Enerjisiyle Besin Sentezi: Fotosentez ve Pigmentler

    Klorofil pigmenti, görünür ışık spektrumundaki belirli dalga boylarını soğururken bazılarını yansıtır. Bir bitki hücresinde, klorofilin ışıkla etkileşimi ve enerji dönüşümü süreçleri analiz edildiğinde, aşağıdaki çıkarımlardan hangisi fotosentez hızı ve enerji depolama açısından kesinlikle doğrudur?

    1. AYeşil ışık altında fotosentez hızı, mor ışık altına göre daha yüksektir çünkü yeşil ışık daha fazla soğurulur.
    2. BKlorofil tarafından yansıtılan ışık dalga boyları, organik besinlerin kimyasal bağlarında enerji olarak depolanır.
    3. CSoğurulan ışık enerjisi, klorofil molekülündeki elektronları uyararak kimyasal bağ enerjisine dönüştürülme sürecini başlatır.
    4. DKlorofil sadece mor ve mavi ışığı soğurduğu için kırmızı ışık dalga boyları fotosentezde hiçbir şekilde kullanılamaz.
    5. EIşık enerjisinin soğurulması, sadece kloroplastın granumlarında gerçekleşir ve stroma bölgesinde enerji dönüşümü durur.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C · Klorofil, mor, mavi ve kırmızı ışığı soğurur; yeşil ışığı ise büyük oranda yansıtır. Soğurulan bu enerji, klorofil molekülündeki elektronları uyararak onları yüksek enerji seviyesine çıkarır ve bu enerji daha sonra ATP ve NADPH gibi moleküllerin yapısında ve nihayetinde organik besinlerin kimyasal bağlarında depolanır. Yeşil ışık yansıtıldığı için yeşil ışıkta fotosentez hızı en düşüktür.

    Fotosentez ve ışık ilişkisini analiz etme · Analiz · Orta

Sık sorulanlar

10. sınıf Biyoloji 1. yazılıda hangi konular çıkacak?

Tablodaki 3 kazanım: canlılar için enerjinin gerekliliği ve ATP, fotosentezde kullanılan ve üretilen maddeler, canlılarda sindirim çeşitleri ve yapıları. Hücresel solunumun tepkimeleri bu yazılının tablosunda soru almıyor.

10. sınıf Biyoloji 1. yazılı senaryoları nedir?

Enerji ünitesinin bu bölümü için tabloda üç senaryo bulunuyor, her birinde 5 ya da 6 soru var. Üç kazanım da her senaryoda yer alıyor: ATP iki ya da üç, fotosentez bir, sindirim iki ya da üç soruyla.

10. sınıf Biyoloji yazılısı ne zaman yapılacak?

Biyolojinin ülke geneli ortak sınavı yok, 1. yazılının günü okulun takviminde. Fotosentez kazanımı deneye dayandığı için kâğıtta bir deney düzeneği verilip hangi maddenin kullanıldığını ya da üretildiğini göstermeniz istenebilir.

Işık şiddeti arttıkça fotosentez hızı hep artar mı?

Hayır. Işık şiddeti arttıkça fotosentez hızı bir noktaya kadar artar, sonra sabitlenir; bu noktada karbondioksit miktarı ya da sıcaklık gibi başka bir etmen sınırlayıcı olur. Testteki kompenzasyon noktası sorusu bu doygunluğu soruyor.

10. sınıf Biyoloji testinde hangi konudan kaç soru var?

10 sorunun dağılımı: Canlılarda Beslenme ve Sindirim Adaptasyonları konusundan 4, Hücre Solunumu ve Enerji Elde Etme Yolları konusundan 3, Fotosentez Hızını Etkileyen Çevresel Faktörler konusundan 2, Işık Enerjisiyle Besin Sentezi: Fotosentez ve Pigmentler konusundan 1 soru. Bilişsel düzeye göre 4 anlama, 3 hatırlama, 3 analiz sorusu var.

İlgili sayfalar