2026-09-02|8 dakika
Matematik yazılı sınavı nasıl hazırlanır?
Kısa cevap
Matematik yazılısında iki şey karışır: sorunun zor olması ile çok işlem gerektirmesi. İşlem yükü kazanımı değiştirmez, yalnızca süreyi ve hesap hatası ihtimalini artırır. Cevabı tek bir sayı olan soruda öğrenci şıkları deneyerek doğruyu bulabildiği için denklemi kurmayı ya da bir ifadenin değerini sormak daha iyi ölçer, çeldiriciler de belirli bir öğrenci hatasının sonucu olmalıdır.
Matematik yazılısında iki ayrı şey kolayca birbirine karışıyor: sorunun zor olması ile sorunun çok işlem gerektirmesi. İkisi aynı şey değil ve birincisi ölçme, ikincisi süre meselesi.
Bu derste çoktan seçmeli biçimin kendine özgü bir açığı da var: öğrenci soruyu çözmeden şıkları deneyerek doğruyu bulabiliyor. Aşağıda bu açığın nasıl kapatıldığı, çeldiricinin nereden geldiği ve geometri sorularında gözden kaçan ayrıntılar var.
Şıktan geri çözmeyi engelleyin
Cevabı sayı olan bir denklem sorusunda öğrenci şıkları tek tek denkleme yerleştirip tutanı bulabilir. Bu yolla doğru cevaba ulaşan öğrenci denklem çözmeyi bilmiyor olabilir, soru ise onu bilen öğrenciyle aynı puana koyar.
Açığı kapatmanın birkaç yolu var ve hepsi soruyu daha iyi hâle getiriyor. En doğrudanı, cevabı sayı yerine ifade yapmak: "x kaçtır" yerine "aşağıdakilerden hangisi bu durumu gösteren denklemdir" diye sormak.
İkinci yol, sorunun tek bir sayıya inmemesini sağlamak. Çözüm sayısını, iki bilinmeyenin toplamını ya da bir ifadenin değerini sormak, şık deneme yolunu kapatıyor.
- Denklemi kurmayı sorun, çözmeyi değil
- Tek bir bilinmeyen yerine ifadenin değerini isteyin
- Kaç çözüm olduğunu sorun
- Hangi işlem adımının yanlış olduğunu sorun
Çeldirici öğrencinin yaptığı hatanın sonucudur
Matematikte çeldirici üretmek diğer derslerden kolay, çünkü hatalar hesaplanabilir. Bir işlem adımını atlayan öğrencinin bulacağı sayıyı siz de bulabilirsiniz ve o sayı hazır bir çeldiricidir.
Rastgele seçilmiş sayılar çeldirici değildir. Doğru cevap 36 ise ve şıklar 12, 25, 36, 51 diye gidiyorsa diğer üç sayı hiçbir öğrenci hatasına karşılık gelmiyor demektir. Öğrenci işlemi yapıp sonucu bulunca zaten doğru şıkkı görür, yanlış yapanı da hiçbir şık karşılamaz.
İşleyen kurgu şu: her çeldirici belirli bir hatanın sonucu olsun ve hangi hataya karşılık geldiğini kendinize not edin. Sınavdan sonra hangi şıkkın kaç kez işaretlendiğine baktığınızda, sınıfın hangi adımda takıldığını doğrudan görürsünüz.
- İşlem önceliğini atlayan öğrencinin bulduğu sonuç
- Eksi işaretini dağıtmayı unutan öğrencinin sonucu
- Paydayı eşitlemeden toplayan öğrencinin sonucu
- Yüzdeyi ters yönde hesaplayan öğrencinin sonucu
- Birim çevirmeyi atlayan öğrencinin sonucu
İşlem yükü sorunun düzeyini yükseltmez
Bir soruyu zorlaştırmanın en kolay yolu sayıları büyütmek. Ama bu, sorunun ölçtüğü kazanımı değiştirmiyor; yalnızca öğrencinin harcadığı süreyi ve işlem hatası ihtimalini artırıyor.
Sonuç genelde şu olur: kazanımı bilen ama bir basamakta hesap hatası yapan öğrenci sıfır alır. Sınav o öğrenciyi kazanımı hiç bilmeyenle aynı yere koyar.
Uzun işlem gerçekten gerekliyse kalsın, ama zorluk için eklenmesin. Sorunun düzeyini yükselten şey işlem sayısı değil, öğrenciden istenen zihinsel işin türü.
Sayısal şıkları sıralayın
Şıklar sayıysa küçükten büyüğe dizilmeli. Sıralı olmayan şıklarda öğrenci ortadaki değeri doğru sanmaya, ya da uç değerleri elemeye yöneliyor ve bu soruyu bilgiden bağımsız hâle getiriyor.
Sıralama ayrıca sorunun okunmasını hızlandırır. Öğrenci hesabını yapıp sonucunu listede aradığında, sıralı liste onu doğrudan yerine götürür.
Aynı disiplin birimlerde de geçerli. Şıklardan biri metre diğeri santimetre cinsindense soru birim çevirmeyi mi yoksa asıl kazanımı mı ölçüyor belirsizleşir.
Geometride ölçek ve şekil uyarısı
Geometri sorularındaki şekiller çoğu zaman ölçekli çizilmez. Öğrenci şekle bakarak açının dar olduğuna karar verip cetvelle ölçmeye kalkarsa soru geometri değil çizim doğruluğu ölçmeye başlar.
Çözüm iki cümlelik: şeklin ölçekli olmadığını soru kökünde ya da sınav yönergesinde belirtin, ve verilen bilgileri şekil üzerine değil metne yazın. Şekil yalnızca ilişkiyi göstersin, veriyi metin taşısın.
Şekil üzerindeki her harfin metinde de geçmesi gerekir. Metinde ABC üçgeninden bahsedip şekilde köşeleri etiketlememek, sık yapılan ve soruyu çözülemez kılan bir hata.
Havuzda Matematik kapsamı
Altıncı sınıfta doğal sayılarla işlemler, çarpanlar ve katlar, kesirlerle işlemler, ondalık gösterim, oran, cebirsel ifadeler, tam sayılar, açılar, alan ölçme, sıvı ölçme, geometrik cisimler ve problemler kapsanıyor.
Yedinci sınıfta tam sayılarla işlemler, rasyonel sayılar ve işlemler, cebirsel ifadeler, eşitlik ve denklem, oran ve orantı, yüzdeler, doğrular ve açılar, çokgenler, çember ve daire, veri analizi bulunuyor.
Dokuzuncu sınıf ve LGS kapsamı da havuzda yer alıyor. Sınav kurarken konuları ve soru sayılarını seçiyorsunuz, öğrenci kâğıdı ile cevap anahtarı ayrı PDF olarak iniyor.
Sık sorulanlar
- Öğrenci şıkları deneyerek çözerse soru geçersiz mi olur?
- Geçersiz olmaz ama ölçtüğü şey değişir. Deneyerek bulan öğrenci ile çözerek bulan öğrenci aynı puanı alır. Denklem kurmayı sormak ya da ifadenin değerini istemek bu yolu kapatıyor.
- Çeldirici sayıları nasıl seçilmeli?
- Rastgele değil, belirli bir öğrenci hatasının sonucu olarak. İşlem önceliğini atlayan, işareti dağıtmayan ya da birim çevirmeyen öğrencinin bulacağı sayılar hazır çeldiricilerdir ve hangi hatanın yapıldığını da gösterirler.
- Zor soru uzun işlem gerektiren soru mudur?
- Hayır. İşlem uzunluğu süreyi ve hesap hatası ihtimalini artırır, kazanımı değiştirmez. Sorunun düzeyini belirleyen şey öğrenciden istenen zihinsel işin türü.
- Geometri sorularında şekil ölçekli çizilmeli mi?
- Gerekmez, ama ölçekli olmadığı belirtilmeli. Veriler şekil üzerinden okunmak yerine metinde verilmeli, aksi hâlde soru geometri bilgisi yerine çizim okuma becerisini ölçer.