2026-09-02|8 dakika
Fen Bilimleri yazılı sınavı nasıl hazırlanır?
Kısa cevap
Fen yazılısının kendine özgü tarafı, soruların önemli bir kısmının bilgiyi değil bilimsel süreç becerisini ölçmesidir ve bağımsız, bağımlı ile kontrol edilen değişkenin ayırt edilmesi bunların başında gelir. Görsel yalnızca bilgi taşıyorsa kullanılır ve sorudaki her etiket görselde bulunmalıdır. Çeldiriciler ısı ile sıcaklık ya da kütle ile ağırlık gibi bilinen yanılgılardan üretilir.
Fen Bilimleri yazılısı, diğer derslerden bir noktada ayrılıyor: sorularının önemli bir kısmı bilgiyi değil bilimsel süreç becerisini ölçüyor. Değişkeni belirlemek, deney sonucunu yorumlamak, grafiği okumak bu becerilerin başında geliyor.
Bu da soru yazarken farklı şeylere dikkat etmeyi gerektiriyor. Aşağıda değişken kontrolünün nasıl sorulacağı, görselin ne zaman gerçekten gerekli olduğu ve çeldiricilerin nereden toplanacağı var.
Değişken kontrolü: bu dersin imza sorusu
Bir deneyde bağımsız değişken araştırmacının değiştirdiği, bağımlı değişken buna bağlı olarak ölçülen, kontrol edilen değişkenler ise sabit tutulan niceliklerdir. Öğrencinin bunları bir deney anlatısında ayırt edebilmesi başlı başına bir kazanım.
Soru kurarken deneyi kısa ve eksiksiz anlatın. Öğrencinin ayırt edebilmesi için her üç değişken türünün de metinde bulunması gerekir. Eksik anlatılan deneyde birden fazla cevap savunulabilir hâle gelir ve soru itiraza açılır.
Sık kullanılan bir kurgu, aynı deneyin iki farklı düzenekle yapılması ve öğrenciden hangi ikilinin karşılaştırılabilir olduğunun sorulması. Bu kurgu tek bir değişken dışında her şeyin aynı tutulması fikrini doğrudan ölçüyor.
- Deneyde değiştirilen tek niceliği açıkça yazın
- Sabit tutulanları listeleyin, okuyucunun tahmin etmesini beklemeyin
- Ölçülen niceliği ve birimini belirtin
- Karşılaştırma soruluyorsa düzenekler arasında tek fark bulunsun
Görsel gerçekten gerekli mi
Fen sorularında görsel çoğu zaman şart, ama her zaman değil. Ayırt edici kontrol basit: görseli kaldırın ve soruyu tekrar okuyun. Soru hâlâ çözülebiliyorsa görsel süs demektir.
Görsel gerektiren durumlar bellidir. Deney düzeneği, devre şeması, etiketli organ ya da sistem çizimi, mercek ve ayna ışın yolları, grafik. Bunların hepsinde bilgi görselin içinde taşınıyor ve metne dökülmesi soruyu okunamaz hâle getirirdi.
Görsel kullanıyorsanız sorudaki her etiketin görselde bulunması gerekir. Soru metni K, L ve M noktalarından bahsedip görselde yalnızca K ile L varsa soru çözülemez. Bu, yazılı hazırlarken en sık gözden kaçan hata.
Çeldiriciyi kavram yanılgısından üretin
Fen Bilimleri, öğrenci yanılgılarının en iyi belgelendiği derslerden biri. Bu yanılgılar hazır bir çeldirici kaynağı ve her yıl aynı şekilde tekrar ediyorlar.
Yanılgıdan üretilmiş çeldiricinin ikinci bir faydası var: öğrencinin hangi şıkkı işaretlediği, hangi yanılgıyı taşıdığını da söyler. Sınıfın yarısı aynı şıkka gittiyse o yanılgı ders sonrası doğrudan ele alınacak demektir.
- Kütle ile ağırlığın aynı sanılması
- Isı ile sıcaklığın birbirinin yerine kullanılması
- Süratin hızla karıştırılması, yön bilgisinin atlanması
- Ağır cismin daha hızlı düştüğünün sanılması
- Bitkilerin yalnızca gündüz solunum yaptığının sanılması
- Ay tutulmasının her ay gerçekleşmesi gerektiği düşüncesi
- Sesin boşlukta da yayılabileceği yanılgısı
Grafik soruları: okumak ile çizmek ayrı beceriler
Grafik okuma ile grafik çizme farklı kazanımlar ve çoktan seçmeli soru bunlardan yalnızca birincisini rahatça ölçüyor. Öğrenciden grafiği yorumlamasını isteyen soru şıklandırılabilir, grafiği kendisinin çizmesini isteyen soru açık uçlu olmalı.
Grafiği soru köküne koyarken eksen adları ve birimler eksiksiz olsun. Birimi yazılmamış bir eksen, sorunun cevabını tartışmalı hâle getiriyor.
Şıkların grafik olduğu sorularda dört seçeneğin de aynı ölçekte çizilmesi gerekir. Ölçek değişirse öğrenci eğriyi değil çizimi karşılaştırmaya başlar.
Ünite ağırlığı ve bilişsel dağılım
Soru sayısını üniteye ayrılan ders saatiyle orantılayın ve yazılı kapsamına yalnızca işlenmiş üniteleri alın.
Bilişsel dağılıma ayrıca bakın. Fen yazılıları kolayca tanım ve sınıflandırma sorularına kayabiliyor, çünkü bunları yazmak hızlı. Ünite başına en az bir deney yorumu ya da grafik sorusu koymak dengeyi kendiliğinden düzeltir.
Bu havuzdaki sorular hem konu hem bilişsel düzey etiketi taşıyor. Sınav PDF olarak indiğinde belirtke tablosu bu etiketlerden üretiliyor, dağılımı elle saymak gerekmiyor.
Havuzda Fen Bilimleri kapsamı
Altıncı sınıfta Güneş Sistemi, Güneş ve Ay Tutulmaları, Bileşke Kuvvet ve sabit süratli hareket, Sesin yayılması ve maddeyle etkileşimi, vücudumuzdaki sistemler, maddenin tanecikli yapısı ve yoğunluk, yakıtlar gibi üniteler kapsanıyor.
Yedinci sınıfta hücre ve mitoz, bitki ve hayvanlarda üreme ve gelişme, aynalar ve ışığın soğurulması, elektrik devreleri, saf maddeler ve karışımlar, enerji dönüşümleri, evsel atıklar ve geri dönüşüm, Dünya ve uzay araştırmaları bulunuyor.
Sekizinci sınıf konuları LGS kapsamında duruyor. Sınav kurarken üniteleri ve soru sayılarını seçiyorsunuz, öğrenci kâğıdı ile cevap anahtarı ayrı PDF olarak iniyor.
Sık sorulanlar
- Deney sorusunda düzenek görseli şart mı?
- Görsel bilgi taşıyorsa şart. Deneyin kurulumu metinle anlatılabiliyorsa ve soru görsel olmadan çözülebiliyorsa görsel süstür. Kontrol basit: görseli kaldırıp soruyu tekrar okuyun.
- Kavram yanılgılarını çeldirici yapmak öğrenciyi yanıltmaz mı?
- Yanıltmaz, ortaya çıkarır. Yanılgıyı taşıyan öğrenci o şıkkı zaten işaretleyecekti. Çeldirici olarak konması, yanılgının kimde olduğunu görünür kılıyor ve dersten sonra neyin tekrar edileceğini söylüyor.
- Grafik çizdirme sorusu çoktan seçmeli olur mu?
- Zorlanır. Çizme becerisi öğrencinin kendi ürününü ortaya koymasını gerektiriyor, şıklar ise o işi önceden yapmış oluyor. Grafik yorumlama şıklandırılabilir, çizme için açık uçlu soru daha uygun.
- Yazılıda kaç deney sorusu olmalı?
- Kesin bir sayı yok ama ünite başına en az bir tane bulunması, sınavın tamamen tanım sorularına kaymasını engelliyor. Belirleyici olan sayı değil, sınavın bilimsel süreç becerilerini de ölçmesi.