Beceri temelli soru nasıl yazılır?

Ayrım bağlamda değil, istenen işte

İki soruyu yan yana koyalım. Birincisi: "Basınç birimi nedir?" İkincisi, üç paragraflık bir dalgıç metninin ardından: "Basınç birimi nedir?"

İkinci soru daha uzun ama ölçtüğü şey aynı. Öğrenci metni hiç okumadan cevaplayabiliyorsa o metin süs demektir. Sorunun düzeyini uzunluk değil, öğrencinin yapması gereken zihinsel iş belirliyor.

Gerçek beceri temelli sürüm şuna benzer: dalgıcın belirli bir derinlikte maruz kaldığı basıncı hesaplamak, sonra iki farklı derinliği karşılaştırıp hangi dalış planının güvenli olduğuna karar vermek. Burada metin çıkarılırsa soru çözülemez, çünkü veriyi taşıyan o.

Bağlamın gerekli olup olmadığını sınama

Tek bir kontrol yeterli: bağlamı silin ve soruyu tekrar okuyun. Soru hâlâ cevaplanabiliyorsa bağlam gereksizdir.

Bu kontrol acımasız ama hızlı. Süs bağlam, sınav süresinin bir kısmını okumaya harcatır ve yavaş okuyan öğrenciyi bilmediği için değil yetişemediği için cezalandırır.

• Bağlam veri taşıyor mu, yoksa yalnızca sahne mi kuruyor?
• Bağlamdaki her sayı kullanılıyor mu? Kullanılmayan sayı çeldirici değil, gürültüdür.
• Öğrenci bağlamı okumadan doğru şıkkı bulabilir mi?
• Bağlam ölçülmek istenen dersin dışına mı taşıyor?

Soruyu beceriden başlatın, bağlamdan değil

Yaygın sıra şudur: ilginç bir metin bulunur, sonra ona soru uydurulur. Bu sıra süs bağlam üretir, çünkü metin önce gelmiştir ve soru ona sonradan eklenmiştir.

İşleyen sıra ters: önce hangi beceriyi ölçmek istediğinizi bir cümleyle yazın. Sonra o becerinin gerçek hayatta kullanıldığı bir durum bulun. Bağlam en sonda gelir ve zaten gerekli olduğu için gerekli olur.

Örnek: ölçmek istediğim beceri "iki oranı karşılaştırıp karar verme" olsun. Gerçek durum, iki farklı markette aynı ürünün farklı gramaj ve fiyatlarla satılması. Bağlam kendiliğinden çıktı ve tek bir gereksiz cümle içermiyor.

Üç eksende kontrol

Uluslararası ölçme çalışmalarında bir soru üç ayrı eksende tanımlanır. Bu üçlü, soru yazarken de kullanışlı bir kontrol listesi veriyor.

Birincisi beceri: öğrenci ne yapıyor? Veriyi yorumluyor mu, model kuruyor mu, sonucu değerlendiriyor mu? İkincisi içerik alanı: konu hangi başlığa giriyor? Üçüncüsü bağlam türü: durum kişisel mi, mesleki mi, toplumsal mı, bilimsel mi?

Bir sınavın tamamında üçüncü eksenin çeşitlenmesi işe yarar. Bütün soruların bağlamı marketten alışverişse sınav tek bir dünyayı ölçmüş olur.

Bu havuzdaki sorular bu üç eksende de etiketli, yani bir sınav kurulurken beceri ve bağlam dağılımı görülebiliyor.

En sık düşülen tuzak: dersi kaydırmak

Beceri temelli soru yazarken en kolay yapılan hata, matematik sorusunu okuduğunu anlama sorusuna çevirmek. Metin ağırlaştıkça sorunun ayırt ettiği şey matematik bilgisi olmaktan çıkıp okuma hızına döner.

Belirti şudur: sınıfın matematikte iyi olan öğrencileri bu soruyu kaçırıyor, Türkçesi kuvvetli olanlar buluyor. Madde analizinde bu genelde düşük ya da negatif ayırt edicilik olarak görünür.

Çözüm metni kısaltmak ve veriyi tabloya almak. Tablo, aynı bilgiyi okuma yükü olmadan taşır.

• Bağlam metnini iki üç cümlede tutun
• Sayısal veriyi cümle içine gömmek yerine tabloya ya da grafiğe alın
• Alan terimlerini gereksiz yere zorlaştırmayın
• Soru kökünü bağlamdan ayrı ve tek cümle yazın

Aynı bağlamdan birden fazla soru

Bir bağlam kurmak emek istiyor. O emeği tek soruya harcamak yerine aynı metinden iki üç soru çıkarmak sınav süresini de verimli kullandırır.

Tek koşul var: sorular birbirine bağlı olmamalı. İlk soruyu yanlış yapan öğrenci ikinciyi de kaçırıyorsa aynı hata iki kez cezalandırılmış olur ve iki soru fiilen tek soruya iner.

Bağımsızlığı sınamak kolay: ikinci sorunun çözümü birinci sorunun cevabını gerektiriyor mu? Gerektiriyorsa soruyu yeniden kurun.